فدراسیون جهانی شطرنج (FIDE) و جامعه شطرنج جهان درگذشت یان تیمان، شطرنجباز افسانهای هلندی که در اوج دوران حرفهای خود به عنوان نفر دوم شطرنج جهان شناخته میشد را تسلیت گفتند. تیمان که در 29 بهمن 1404 (18 فوریه 2026) در سن 74 سالگی درگذشت، از برجستهترین شطرنجبازان غیرشوروی و نویسندهای پرکار در حوزه شطرنج بود.
یان تیمان، نفر دوم شطرنج جهان و افسانه شطرنج هلند در 74 سالگی درگذشت
فدراسیون جهانی شطرنج (FIDE) و تمام جامعه شطرنج جهان، داغدار درگذشت یان تیمان (Jan Timman)، شطرنجباز افسانهای هلندی هستند که روز سهشنبه 29 بهمن 1404 (18 فوریه 2026) در سن 74 سالگی چشم از جهان فروبست. تیمان که در اوج دوران حرفهای خود در سال 1982 به عنوان نفر دوم شطرنج جهان ردهبندی شده بود، نهبار قهرمان هلند، شرکتکننده مکرر در دور نامزدی قهرمانی جهان و یکی از برجستهترین شطرنجبازان غیرشوروی تاریخ به شمار میرود.
تیمان با سبک بازی خلاقانه، دستاوردهای رقابتی استثنایی و میراث ادبی غنیاش در خاطره جامعه شطرنج جاودانه خواهد ماند. او در اوج دوران شکوفایی خود به لقب “بهترین از غرب” ملقب بود و توانست در برابر بزرگانی مانند آناتولی کارپوف (Anatoly Karpov) و ویکتور کورچنوی (Viktor Korchnoi) به موفقیتهای چشمگیری دست یابد.
دستاوردهای برجسته یک افسانه شطرنج
یان تیمان که در آمستردام هلند متولد شده بود، از هشت سالگی شطرنج را آموخت و به سرعت استعداد استثنایی خود را نشان داد. مسیر پرافتخار او با موفقیتهای متعددی همراه بود:
- قهرمانی ۹ باره هلند: اولین عنوان قهرمانی هلند را در سال 1974 به دست آورد
- نفر دوم شطرنج جهان در 1982: در اوج دوران حرفهای تنها پس از آناتولی کارپوف قرار داشت
- شرکت در دور نامزدی قهرمانی جهان: اولین بار در 1985 پس از برنده شدن در اینترزونال تاکسکو (Taxco Interzonal) به این مرحله راه یافت
- فینال قهرمانی جهان 1993: در مسابقه قهرمانی جهان فیده (FIDE) مقابل آناتولی کارپوف قرار گرفت
- مدال طلای المپیاد 1976: بهترین عملکرد انفرادی در صفحه اول المپیاد شطرنج
- قهرمانی در تورنمنتهای معتبر: ویک آن زی (Wijk aan Zee) در 1981 و 1985، لینارس (Linares) در 1988، جام جهانی 1989 روتردام
مسیر حرفهای درخشان
تیمان عنوان استاد بینالمللی (International Master) را در 1971 و عنوان استادبزرگ (Grandmaster) را در 1974 دریافت کرد و پس از ماکس ایوه (Max Euwe) و یان هین دونر (Jan Hein Donner) سومین شطرنجباز هلندی بود که به این افتخار نائل آمد. در طول دهه 1970 و 1980، او در بسیاری از تورنمنتهای بینالمللی درخشید که از جمله میتوان به هاستینگز 1974-1973 (مشترک با میخائیل تال/Mikhail Tal)، ریجکاویک 1976، آمستردام IBM 1978 و سارایوو 1984 اشاره کرد.
تیمان در ۱۳ دوره المپیاد شطرنج از 1972 تا 2004 نماینده هلند بود و در ۱۱ مورد از این مسابقات در صفحه اول تیم هلند بازی کرد. نقش او به عنوان “بهترین بازیکن غیرشوروی” در دوران اوج رقابتهای شرق و غرب، الهامبخش نسلهای زیادی از شطرنجبازان در سراسر جهان از جمله ایران بود.
میراث ادبی و تأثیرگذاری فرهنگی
فراتر از میدان رقابت، یان تیمان به عنوان نویسنده و سردبیر شطرنج نیز تأثیر عمیقی بر جای گذاشت. او برای مدتها با مجله نیو این چس (New in Chess) همکاری داشت و کتابهای تحسینشدهای مانند “هنر تحلیل شطرنج (1980)”، “هنر شطرنج حملهای (2014)” و “غولهای تیمان (2016)” را تألیف کرد. تیمان همچنین به عنوان آهنگساز مسائل آخر بازی (endgame study composer) شناخته میشد – یکی از قویترین بازیکنان عملی که در ترکیبات شطرنجی نیز تبحر داشت.
در اکتبر 2025 (مهر 1404)، یان تیمان به پاس خدمات ماندگارش به شطرنج، در تالار مشاهیر شطرنج جهان (World Chess Hall of Fame) ثبت شد.
واکنش جامعه شطرنج جهانی
فدراسیون جهانی شطرنج و خانواده جهانی شطرنج عمیقترین تسلیتهای خود را به خانواده، دوستان و عزیزان یان تیمان ابراز کردهاند. درگذشت این افسانه شطرنج که روزگاری نفر دوم شطرنج جهان بود، ضایعهای جبرانناپذیر برای جامعه شطرنج محسوب میشود.
سؤال به خوانندگان: شما چه خاطرهای از بازیهای یان تیمان دارید؟ کدام یک از آثار نوشتاری یا بازیهای تاریخی این افسانه شطرنج بیشترین تأثیر را بر رشد شطرنجی شما داشته است؟ نظرات و خاطرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
عکس: هری گیلن (Harry Gielen)